Symultaniczno - sekwencyjna metoda nauki czytania

Nauka czytania dzieciOpiera się ona na najnowszych badaniach neuropsychologicznych i na wieloletnich doświadczeniach terapeutycznych profesor Jadwigi Cieszyńskiej-Rożek, psychologa i logopedy, wybitnego językoznawcy, twórczyni Szkoły Krakowskiej.

Lateralizacja funkcji psychicznych i językowych

Metoda ta wykorzystuje wiedzę o sekwencyjnych zdolnościach lewej półkuli mózgowej:

  • kierowanie funkcjami analitycznymi i relacyjnymi,
  • organizowanie informacji w sposób analityczny,
  • kierowanie się związkami logicznymi w procesach identyfikacji bodźców,
  • porównywanie bodźców poprzez ujęcie relacji,
  • odbieranie i rejestrowanie upływającego czasu,
  • zawiadywanie pamięcią dot. ogólnej wiedzy o świecie,
  • ukierunkowanie uwagi przy równoczesnym korzystaniu z symultanicznych sposobów przetwarzania bodźców językowych półkuli prawej,
  • kierowanie funkcjami globalnymi,
  • kierowanie się podobieństwem fizycznym w procesach identyfikacji bodźców,
  • przetwarzanie informacji przestrzennych,
  • przetwarzanie i przechowywanie informacji muzycznych i matematycznych,
  • odbieranie informacji dotyczących przekazywanych uczuć,
  • percepcja bodźców zawierających ładunek emocjonalny,
  • rozpoznawanie figur geometrycznych, podstawowych cech bodźców (kontur, barwa, jasność).

Globalny rozwój dziecka warunkuje szeroko rozumiana stymulacja mózgowa obejmująca obie półkule. Skomplikowane czynności psychiczne takie jak czytanie i pisanie zależą od szybkiego i pełnego przesyłania informacji między tymi obszarami 4 półkul mózgowych, które przetwarzają oraz przechowują bodźce językowe. Wszystkie techniki oraz zadania opierające się na pracy prawej półkuli mózgowej (globalne rozpoznawanie samogłosek, wyrażeń dźwiękonaśladowczych, rzeczowników w mianowniku) mają na celu wzbudzanie motywacji dziecka do nauki czytania oraz przeprowadzane są w taki sposób, aby jak najszybciej przejść do czytania analityczno – sekwencyjnego, lewopółkulowego.

Cele i elementy metody

Równolegle z nauką czytania prowadzona jest stymulacja rozwoju dziecka, jego funkcjipsychicznych takich jak: analiza i synteza wzrokowa, kategoryzacja, pamięć symultaniczna i sekwencyjna, grafopercepcja obejmująca grafomotorykę. Celem terapii prowadzonej tą metodą jest prawidłowy rozwój językowy i intelektualny oraz nabywanie sprawności czytania ze zrozumieniem, a w konsekwencji opanowanie umiejętności skutecznego uczenia się. Ćwiczenia ogólnorozwojowe wpływają na zsynchronizowane obupółkulowe przetwarzanie języka i rzeczywistości. Ćwiczenia analizy i syntezy wzrokowej na materiale tematycznym, kategoryzacja, ćwiczenia pamięci symultanicznej, wpływają na prawopółkulowe przetwarzanie języka i rzeczywistości, natomiast grafopercepcja, analiza i synteza wzrokowa na materiale atematycznym, ćwiczenia pamięci sekwencyjnej, myślenia przyczynowo-skutkowego, szeregowania i układania sekwencji, ujmowania relacji czasowych i przestrzennych wpływają na lewopółkulowe przetwarzanie języka i rzeczywistości.

Dzięki takiej stymulacji rozwoju dziecko osiąga wyższy stopień zdolności intelektualnych, językowych, nabywa umiejętności w zakresie czytania i całego procesu uczenia się. Ponadto ćwiczenia lewej półkuli warunkujące linearny odbiór rzeczywistości, a także zdolność ujmowania relacji – ich rozumienia językowego, mają bezpośredni wpływ na zachowania emocjonalne i społeczne u dzieci. Warunkiem prawidłowych reakcji emocjonalnych, zrozumienia reguł społecznych jest bowiem umiejętność ich językowego wytłumaczenia - analiza, nazwanie reakcji emocjonalnych bądź zachowań społecznych w relacji z nazwaną zaistniałą sytuacją.

Etapy nauki czytania

Skuteczna nauka czytania powinna uwzględniać percepcję języka w aktach komunikacji. Jako pierwsze w rozwoju języka dziecka pojawiają się samogłoski, potem sylaby otwarte i wielokrotne ich powtarzanie. Podstawowym założeniem metodologicznym jest więc nauka czytania sylabami, a nigdy pojedynczymi spółgłoskami, których dziecko nie słyszy w izolacji. Sylaby, które dziecko poznaje, pełnią funkcję wzorców, służących do odczytywania nowych wyrazów. Nauka czytania przebiega zawsze wg następujących etapów:

  • ETAP I – OD SAMOGŁOSEK PRYMARNYCH DO SYLABY OTWARTEJ,
  • ETAP II – OD SYLABY OTWARTEJ DO PIERWSZYCH WYRAZÓW,
  • ETAP III – CZYTANIE SYLAB ZAMKNIĘTYCH,
  • ETAP IV – CZYTANIE NOWYCH SYLAB OTWARTYCH I ZAMKNIĘTYCH,
  • ETAP V – SAMODZIELNE CZYTANIE TEKSTÓW.

Wszystkie etapy uwzględniają sposób przetwarzania informacji charakterystyczny dla obu półkul mózgowych, co pozwala w optymalny sposób wspierać rozwój funkcji poznawczych u dzieci z prawostronną dominacją półkulową lub brakiem tej dominacji, a także u tych, które w wyniku uszkodzeń struktury mózgu mają trudności z formowaniem się komunikacji językowej.

Uczenie się przebiega zawsze wg trzech etapów: powtarzanie wypowiadanych przez dorosłegosamogłoski, sylaby, wyrazu; rozumienie czyli wskazywanie przez dziecko wypowiedzianej przez dorosłego samogłoski, sylaby, wyrazu, a następnie nazywanie, czyli samodzielne czytanie przez dziecko najpierw samogłosek a potem kolejno sylab i wyrazów. Następnie dziecko kreśli po śladzie poznane litery: palcem, kredką, a w wyniku wielokrotnych prób rozłożonych w czasie kolejnych zajęć stara się pisać wg wzoru a w końcu samodzielnie. Dzieci poznają konsekwentnie litery wielkie drukowane, gdyż są łatwiejsze do różnicowania, nie mają połączeń pomiędzy sobą.

Metodą symultaniczno-sekwencyjną można uczyć czytać dzieci już od najmłodszych lat i dzięki temu korzystnie wpływać na proces ich edukacji. Wykorzystywane podczas nauki czytania ćwiczenia ogólnorozwojowe dodatkowo stymulują ich rozwój na wielu obszarach.